Quodsi hoc illustri solemnique die,
Auditores, quo sub faustissimis auspiciis clementissimae Principis nostrae
innumerabiles populi, placidissima tranquillitate fruentes, triumphant gaudio,
et gloriosissime suscepti haereditarii Imperii suavissima memoria oblectantur,
fieri posset, ut nos laetitia elati, relicta terrarum sede, eo altitudinis
pertingeremus, unde amplissimum Illius Imperium oculis subjicere, et
hilarissimas gestientium voces ab oriente sole ad occidentem personantes, ac
Elisabetam ad sidera efferentes, exaudire liceret; quam pulchrum, quam
magnificum, quam jucundum nobis spectaculum praeberetur! Quam multiplici
solemnium forma perfrueretur animus, si per urbes firmius pace quam muris
munitas, perque rura plenis horreis beatissima, ad maria a bellorum procellis et
metu libera, inter amnes, amoenissimas ripas ditissimis undis interfluentes, per
campos ubertate et securitate pulcherrimos, per montes sublimius prosperitate
surgentes, perque colles laetitia exsultantes, diversos incolas diverso ritu,
diversos ordines diversa pompa, diversos populos diversis linguis, unam efferre
laudibis, unam laetis acclamationibus extollere, per unam eandemque
clementissimam suam Dominam se beatos praedicare, sensu perciperemus! Hinc
religiosissimum sacerdotum ordinem cum surgentibis ad coelum thuris odoribus
miscere supplices voces et vota pro incolumitate Autocratoris suae protegentis
et ornantis alta in pace Ecclesiam Dei; inde insonare per aera sociatos
laetissimo pacificorum armorum fragori triumphales plausus Russiaci militis
ardentissimum amorem erga felicissimam ac liberalissimam Dominam suam testantis;
hic proceres atque cives festivum celebrare convivium, crebrisque usurpare
sermonibus Petri Magni labores, quibus vigilantissima ejus Filia summam imponit
manum; ibi post fertilissimae aestatis sudores, circum collectas sine strepitu
fruges, choros agere ac tripudiare agricolas, et rustico quidem carmine, sincero
tamen ex animo Propugnatricem suam decantare; tum nautam fidissima fretum
statione superatos procellarum furores laeta memoria repetere, et geminato
gaudio diem hunc celebrare; rursus per vastissimos Asiae tractus campestres
incolas equitare alacres, missisque mira arte sagittis indicare, quam promti
paratique sint eas super hostes Dominae suae fundere. Quamvis autem humanae
conditionis ratio haud patitur, nos tam sublime evehi, tacitique spectaculi
varietate recreari, tamen mente exsurgimus, et publica gaudia usquequaque animi
oculis contuemur. Qui praesertim ad antiquam Imperantium sedem, expectatissima
praesentia Serenissimae Imperatricis illustratam respiciunt. Saepius animus
noster, perlustrata solemnium varietate, qua felicissimum Russiae Imperium hodie
exornatur, ad Augustam convertitur, et disseminata passim gaudia in serenissimo
Illius ore sociata reperit. Ex hoc enim veram pietatem delicias Ecclesiae, ex
hoc masculum vigorem militaris incitamentum virtutis, ex hoc clementem justitiam
exemplum judicum, et miserorum solamen, ex hoc sapientiam futuri providam et
consciam, remoti etiam e longinquo lucem suam nobis offundere sentimus; hoc
absentes ut praesentes colimus. Sed quis attentiore mentis oculo sanctissimos
Illius vultus contemplatur, quam haec, quae ad propagandas in Russia optimas
artes atque scientias a Petro Magno fundata est, Academia, incredibili
munificentissimae Ejus Filiae Liberalitate restaurata. Non sylvae, non montes
interpositi abscondere valent Divinam Ejus Faciem, quae animis nostris infixa
est. Obversatur nobis vividissima imago suavissimi oris, erectos nos esse
imperantis, et oculorum mitissime nos inspectantium, et munificentissimae manus,
prosperitati nostrae subscribentis. Exsuscitare nascentes Musas erogando
largissimos sumptus, stabilire earum securitatem scriptis consentaneis legibus,
munire singulari gratia in propriam receptas tutelam, patefacere illis ad se
liberiorem aditum, demandata earum cura intimorum suorum procerum
benevolentissimo, est amplissimum beneficium, cujus memoria nulla oblivione ex
animis nostris delebitur; pro quo, adhibito summo ad propagandas optimas artes
atque scientias studio, et ornando munificentissimam Dominam, laudibus re ipsa
et animo gratissimos hos testari debemus. Quo autem magis tempore aequum est ad
agendas optimae Principi gratias nos excitari, quam solemnissima hac die,
Imperio Russiae mascula virtute Illius suscepto illustrissima, ubi singulari
gaudio nostro publica celebratio conjungitur. Non se capit pectoris angustiis
tantae laetitiae magnitudo, sed ex ore atque oculis multa et candida prorumpit.
Intenduntur summae rationis et orationis vires ad exprimendas vere Regias
Augustae virtutes, delicias subditorum, miraculura orbis, gloriam et ornamentum
seculi nostri.
Rem arduam, quae modulum ingenii mei
excedit, aggredior, cum in hoc nobilissimo atque celeberrimo audientium coetu,
tot eruditissimorum virorum nomine, pro incredibili munificentia, maximae inter
Dominos terrarum Principi agere gratias atque laudes impertire incipio. Sed quum
diligentius expendo, eandem haud ita difficilem invenio. Quod enim dicendi genus
uberius invenire eloquentia, qua in re latius diffundi ingenii vires, ubi
denique flagrantius spirare devotissimi amoris ardor potest, quam in laudibus
tantae Principis celebrandis? Et hanc meam linguam liberalitate Illius animatam
quando flecti promtius, et istam meam vocem munificentia Ejusdem firmatam quando
elevari altius par est, quam praedicando atque celebrando divinas Illius dotes?
Non verbosa cogitationum exaggeratione amplificata, non exquisito verborum
lenocinio comta, non artificioso Rhetorum incessu elevata erit haec oratio mea;
sed quidquid fertilitatis, quidquid suavitatis, quidquid sublimitatis aut pompae
habebit; id omne ingentibus Augustae factis, pulcherrimisque Ejut virtutibus
atque devotissimo ferventissimoque amori nostro acceptum feret. Quandoquidem
aguntur gratiae Dominae piissimae: testes sunt tot exornatae Divorum arae,
exstructa templa, tamque crebra jejunia, supplicationes et peregrinationes ad
vota persolvenda institutae; aguntur gratiae Dominae fortissimae: testes sunt
tot clarissimae victoriae a domesticis et externis hostibus reportatae; aguntur
gratiae Dominae magnanimae: testis concessa illis delictorum et audaciae
impunitas; aguntur gratiae Dominae sapientissimae: testis est prudentissime
instituta rerum ordinatio ad pacem domi et foris firmandam; aguntur gratiae
Dominae mansuetissimae: testis est materna Illius erga subditos comitas et
acceptissima lenitas; aguntur gratiae Dominae clementissimae: testis est
innumerabilis multitudo liberatorum a mortis poena, et concessus Illi a Deo
gladius ad punienda crimina nondum sanguine humano tinctus aguntur gratiae
Dominae liberalissimae: testes sunt amplissimis praemiis ornata fidelitas,
honorata praeclaris muneribus merita, erecta opibus egens et fracta calamitate
probitas. In. amoenissimo florentissimoque campo animus expatiatur meus, et
inter varios pulcherrimarum virtutum flores ambiguus versatur! Omnes sunt
memorandae, amplectendae omnes; ex omnibus elucet quam nobili stirpe tanta
laudum seges sit procreata. Ex oninibus atque singulis Augustae virtutibus patet
Serenissimorum Illius magnitudo Majorum, quibus resuscitata, elevata, firmata,
amplificata, illustrata Russia super omnes terrarum gentes caput suum effert,
quorum splendida facinora, magnaque erga Patriam merita non minus ad laudes
Principis nostrae pertinent, quam Ejus procreatio ab illorum sanguine derivatur.
Idcirco adumbrarem hic vobis Michaelem, tenera in aetate, propter gemitum et
lacrymas majorum nostrorum suscipientem cum Regio diademate grave onus
prostratae Russiae, renovantem dirutas urbes, instaurantem eversas aras,
congregantem fugatos et dispersos cives, resarcientem direptos Imperii thesauros,
exterminantem nefarios Russiaci sceptri usurpatores, et Mosquam ab infestissima
audacissimorum hominum peste liberantem, et a lugubri vastitate revocantem;
proponerem vobis prudentissimum et fortissimum Alexium vigore animi exsuscitare
Russiam, jam suos moventem lacertos, firmare fortunam subditorum salutaribus
legibus, exercitum militari disciplina, Ecclesiam exstirpata haeresi,
circumferre victricia arma sua per Sarmatiam, magnasque provincias, ad Russiam
antiquitus pertinentes, justissimo bello recuperare; redigerem in memoriam
vestram Petrum, nomine Magnum, rebus gestis maximum, ut divinae sapientiae
lumine illustraret Russiam et fortitudine orbi terrorem injiceret, ut altera
manu sceptrum teneret atque gladium, altera optimas amplecteretur artes, et
regendi arte omnes terrarum principes, laborum patientia servos suos vinceret,
ut exterminaret barbariem et introduceret scientias, ut impleret novo exercitu
terras, novaque classe maria occuparet, ut bellicas artes suo stabiliret exemplo,
et secum Patriam ad sidera extolleret; depingerem vobis Heroida pulcherrimam
Catharinam Augustam, inter barbarorum incursus, inter fragorem armorum et
globorum stridorem immotam animo, Sapientissimo Principi sapientissima consilia
adferentem, coronatam denique Illius manu, et interruptos morte indefessi
Russiaci Herculis labores foemineis, fortissimis tamen, humeris suscipientem;
verum tamen ad proprias Autocratoris nostrae virtutes atque pulcherrimas animi
dotes festinat oratio mea, in illis solum vires consumtura suas, non equidem
singulis enumerandis, sed potioribus percensendis. Quapropter praetereo tacitus
excellentem pulchritudinem formae Ejus, pulcherrimi indicem animi; non commemoro
honorem capitis ad portandum diadema nati, non proceritatem, non firmitatem
corporis principibus decoram, hon sacratissimum os gratiarum sedem, non
serenissimos oculos hilaritatis et solatii fontes, nam omnibus spectandam se
praebet clementissima Princeps. Spectant omnes et clarissime in animo
repraesentant, sic Petrum Magnum circumtulisse oculos, cum renovari a se Russiam
contemplaretur; sic elevasse vocem, cum ad proelia milites, ad laborem subditos
exhortaretur, sic extendisse manum, cum instauraret artium scientiarumque
officinas, cum instrui aciem, vel portu excedere classem imperaret; sic
elevasse caput, cum ingrederetur captas urbes, et projecta hostium arma
calcaret; sic erectum incessisse, cum surgere sua moenia, reformari judicia,
aedificari naves, et mediis ex undis arces atque portus erigi cerneret. Non
praedicandis Augustae specrei miraculis immorabor, verum omnem meam operam
conferam ad excellentissimas animi dotes, pulcherrimasque Principis nostrae
celebrandas virtutes, quarum ducit chorum suavissima Deo, suavissima mortalibus
pietas, firmum praesidium regnorum, decus et ornamentum diadematum, certissima
fiducia in praeliis, arctissimum vinculum societatis humanae. Quam perniciosae
turbae, quam cruenta luctuosaque bella inter gentes, cognatione sanguinis
et sermonis sociatas, religionis dissidio concitantur, tam stricto amoris nexu
conjungit illas unitas fidei, quae multum quidem doctrina, plus tamen exemplis
corroboratur. Felix est Russia, quae una lingua unam fidem profitetur, et unius
piissimae Principis imperio administrata maximum documentum, et verae
devotionis instar iis Illa coram constitutum habet. Videt ut sidera coeli
collucere ubique Divorum aras, sanctissimisque Ejus votis in dies magis magisque
clarescere. Saepius miratur tot populorum Dominam, cui terra, maria et aer in
suppeditando victu famulantur, fidei constantia roboratam, parcissimo cibo
diuturna jejunia solari; eam denique,
ad quam portandam non solum superbi currus
et lectissimi equi, verum etiam humeri cervicesque nostrae sunt paratae, divino
amore excitatam, inter suos subditos, ad celebrandas religiones, longa itinera
pedibus emetiri. Quanto Dei amore inflammantur nostra pectora, quantaque fiducia
gratiam illius nobis exspectamus, quando Principem nostram simul nobiscum
adstare altaribus, et devotissimo animo ardentissimisque precibus sacra prosequi,
ante oculos habemus! Quam animosos et alacres ad conserendas cum hostibus vires
praebent se Russiaci milites, cum persuasum habeant, fortissimum in praeliis
Deum, Deum piissimae suae Dominae propitium pro illis depugnaturum stare in acie!
Quanto gaudio perfunduntur sanctissimae religiones acceptissimis Deo
salutationibus Ejus celebratae! Ornata piissimis Illius votis, tanquam sponsa
nuptialium celebritate sacrorum, triumphans Russiaca Ecclesia, purpura auroque
fulgida, magis autem laetitiae et gloriae Majestate eminens, ascendit ad
circumfusum divina luce sponsi sui solium, et splendidissimum cultum suum
ostentans, sic, inquit, exornat me in terris suavissima tua Elisabeta; exorna
sceptrum et diadema Ejus decore perennis gloriae: auget dignitatem meam in mundo;
amplifica potentiam Ejus super omnes terrarum dominos: visitat me devotissima
visitatione; visita Illam semper visitatione gratiae tuae: firmat columnas meas
in Russia; firmam ac inconcussam valetudinem Ejus conserva: affert mihi opem et
auxilium ad conterendam impietatem; affer opem et auxilium Illi ad conterendos
superbos et invidos hostes, et Divino tuo numine ac virtute tua desuper tuere
Illius militiam. His sacratissimis ecclesiae vocibus consentiunt omnium
subditorum vota. Hinc credimus invictum illum piorum propugnatorem, gloriae
Dominum, in omnibus Principis nostrae consiliis et conatibus ducem et auspicem
esse, et altissima dextra sua dirigere Ejus fortitudinem, cui non illi, qui
insederant atque inveterarant in visceribus Russiae, non qui fines illius
oppugnaturi erant, hostes resistere valuerunt. Ad hos enim debellandos unius
aestatis curriculum, ad illos vero opprimendos una nox suffecit. Obsessum firmis
praesidiis Patrium diadema, fortique manu occupatum sceptrum recuperare, et
magna vi praereptum Russiae Imperium redigere in ditionem, est facinus virili
etiam animo formidabile, et
a magno Heroe vix perpetrandum. At divino
numine excitata Princeps nostra, parvo satellitio fidelium Patriae filiorum
comitata, obstantia contemnit et vincit fata, triumphum sine sangujne, agit, et
publicum adfert gaudium, haereditatem consecuta. Pulcherrimum
admirandumque spectaculum animo praebetur meo, cum mihi repraesento,
praeire cum signo Crucis Virginem, armatos milites sequi; Illam Patria
virtute et ardentissima erga Deum pietate, hos devotissimo erga Ipsam amore
incendi; Illam ad explenda totius Russiae vota, hos ad exequendam Illius
voluntatem festinare; Illam victoriae jam proximam cruentam victoriam
abhorrere, hos orbis terrarum potentiam Illius causa oppugnare non dubitare!
Quid vero tandem sequitur? Obstupuerunt praesidiorum catervae, cum Petri
Filiam venire sentirent, et sensu carentia arma trepidantibus excussa manibus
coram legitima Domina sua procubuerunt. Perfunditur lumine Regia,
Illa intrante, collustratur thronus, ascendente, et exsultantibus
Russiae civibus etiam moenia Petri se commosse sunt visa. Contremuerunt tum
perfida Botnica littora, et ingruentes finibus nostris superbi hostes
repentino terrore exanimati diffidere rebus suis coeperunt, et fugam potius
maturare quam proelium committere cogitabant. Repraesentabant perterritae eorum
mentes Petrum Magnum in fortissima illius Filia redivivum. Oberrabat illis
tristissima et sanguinolenta imago patrum, per Poltavae campos
fusorum. Concipiebant animis gentis suae myriades super divisos
infinita vastitate interjacentis soli campos duci captivas, flammis corripi
urbes et agros, trajici siccum pariter ac freta triremibus, erumpere ex mediis
maris fluctibus equites. Equidem profligati erant proelio hostes ad
Willmanstrandiae muros; ambiguo tamen diu certatum est Marte, senserunt
strenuae Russiaci militis manus obstantem pertinaciam cruentamque palmam
obtinuerunt. At quamprimum Patrium sceptrum et gladium suscepit Augustissima
Virago, tum non secus ac rapacissimo quodam turbine concussi in fugam se
conjecerunt, desertisque munitionibus, firmissimis moenibus, praecisis sylvis,
et rapidissimis fluminibus, cogitarent ea defendere, sed ne respicere quidem,
sunt ausi, cum metu abjecti cogitarent, nec uliginosas paludes, nec torpentes
lacus, nec alta praecipitia remorari posse justissimam Principis nostrae iram,
et impetum fulminei Ejus militis. Denique eo arigustiarum erant corripulsi atque
coacti, et victore exercitu ita claudebantur terra : marique, ut, si non
magnanimae Victricis lenitas illis saluti fuisset, tum nemo eorum mortem
effugisset, nec nuncius quidem tantae cladis superfuisset, qui omnium interitum
domi prius referret, quam celeberrima Principis nostrae fama id divulgaret. Haec
victoria eo fuit maxime memorabilis, quod et Mars ipse mitissimum Prmcipe
nostrae ingenium imitari, et humano sanguini parcere videretur, et tota Europa
judicaret Russiam non bello cum hostibus decertasse, sed solum temeritatem poena
affecisse. Res sermonibus gentium est percelebrata, magnanimitatem propriam
Principis nostrae esse virtutem, qua erga infensissimos etiam hostes suos utitur,
cujusque ante devictos et confusos externos, etiam erga domesticos inimicos
magnurn exhibuit specimen. Confugit in sinum Illius conturbata Russia, et voce
lectissimorum filiorum suorum sic fidem et amorem suum testata est: Recipe me
maternos in amplexus Tuos; capesse haereditarium sceptrum Tuum, et Patria
virtute animata omnibus obstaculis esto major. Pone fiduciam in Deo, qui justae
Tuae causae et salutaribus coeptis aspirabit; pone fiduciam in Te ipsa, quae
unica es legitima haeres, et Filia mei Sideris; pone fiduciam in me, quae,
quidquid firmamenti ac virium habeo, saluti et gloriae Tuae propugnandae
impendam, perque concisa hostium Tuorum corpora viam ad solium Tuum recludam. At
magnanima Princeps maluit potius haereditate Sua ad tempus privari, quam illam
adire profuso sanguine. Tandem vero periculo et nutatione Patriae coacta magis,
quam Maiestatis desiderio mota, accedit ad gubernandum, seu verius ad
conservandum Imperium. Constituta in summa rerum omnium potestate, in eos, qui
Patria haereditate Ipsam excludere, qui nefaria insectatione affligere, et
impudentissimo fastu contemnere non dubitarunt, quamnam vindictam exercet?
divina lege atque humana, optatisque Russiae civium ad acerbissimos cruciatus,
ad atrocissimam mortem condemnatos, tantum a serenissimo conspectu suo vult esse
remotos, et qui vita indigni judicati sunt, licentiore solum vita privatos
vivere jussisse contenta est, et hac moderatissimi animi gloria magnum suscepti
Imperii atque heroicum facinus majus reddit atque illustrius. Haec autem
Augustae magnanimitas tanta est, ut etiam ultra vastissimi Russiarum Imperii
fines ad exteras gentes exundet. Victa est Suecia Illius armis, sed magis victa
magnanimitate Ejusdem; stupet invictissimum Illius exercitum, sed magis suspicit
generosam animi excelsitatem. Quandoquidem acceptis tot commodis totque
praerogativis invictissima Princeps cum victis penitus pacem componit, vel, ut
verius dicam, veniam temerariis tribuit. Qui omnem hostium exercitum victum
comprehensumque, et ex arbitrio suo pendentem tenet, ac ipsum belli impetu
perculsum atque prostratum, attollit, nonne is culpam potius remittere, quam
pacem componere dicendus est? Sed longius progreditur praeclara haec Principis
nostrae virtus, magis illustre exemplum magnanimitatis exhibet Russiaca Herois.
Etenim non solum data hostibus impunitate, tranquillissimam pacem et subactas
ante armis suis eorum terras illis restituit, verum etiam eadem arma ad ipsos
propugnandos extendit; reprimit ingruens illis novum bellum, atque firmata
regni haereditate, asserit eorum libertatem. His perpensis, consideratoque
florentissimo statu Russiaci Imperii, et ubertate amplissimae Patriae nostrae,
perspectaque lenitate, qua clementissima Princeps nostra tot adorantes Ipsam
populos moderatur, num etiam existimatis, finitimae gentes, generosum Illius
animum ad vindicandas sibi alienas teiras esse pronum? Inviasne paludes
concupiscet, quae tot longe lateque patentes fertilissimos campos possidet?
torpentiumne stagnorum desiderio afficietur, quae super tot amnes, vastissimo
Nilo ampliores, uberrimis undis in obedientia Illius profluentes, sceptrum suum
extendit? et quae in terris lacte et melle affluentibus dominatur, rupesne et
saxa sterilia requiret? Quamvis enim strenuissimum Russorum exercitum ad arma
capienda procinctum, classemque ad frangendos Balticos fluctus instructam esse,
omnem denique militiae apparatum adornari non ignoratis, eo tamen non bellum
cuiquam comparari, sed securitati nostrae a sapientissima Elisabeta provideri
intelligite. Peritus nauta non furentibus solum fluctibus et procellis, verum
etiam, cum mitissimum coelum sit, vigilat, firmat armamenta, vela expedit,
observat sidefa, coeli vicissitudines animadvertit, in distantiam littorum
computatione inquirit, pertentat altum maris, et scopulorum fraudem evitare
curat. Simili ratione sapientissima Elisabeta quamvis laetissimis oculis videt
suos subditos carissima, quam illis attulit, pace frui; verum tamen etiam
futurae eorum indolentiae prospicere non desistit; tuetur illos explicato terra
marique exercitu, eosque, qui armati nobis sunt impares, animo bellum gerentes
acutissima mente observat; scrutatur profundos cogitationum recessus, ubi
placida quiete clandestinus dolus adumbratur; expendit praeterita, praesentia
discernit ac pratevidet futura. Itaque si quis prosperitati nostrae invidens eo
insolentiae furorisque processerit, ut amantissimam pacis Principem nostram
excitet ad iram; nae ille, sive interfuso mari, sive vastissimis amnibus, aut
denique montium praecipitiis defenditur, vigilantissima Illius cura omnia
persapienter provisa experietur, indignationemque Ejus sentiet ita, ut poena
perculsus, interceptum esse mare, exaruisse amnes, et montes in apertas
planities subsedisse, nec classem Russiacam, sed terras nostras sibi illatas
arbitretur. Fruere suavissimo otio tuo, carissima Patria, et sub auspiciis
sapie.ntissimae Autocratoris Tuae tranquillissimi seculi utere deliciis. Quam
secura est felicitas tua? Quanto multis aliis populis es beatior? Quidam enim
luctu perditi fumantes urbium ruinas respiciunt; tu vero surgentia ad nubes
magnifica tecta laetis metiris oculis. Alii concitatam civium multitudinem dies
noctesque stricto ferro concursare, et germanum sanguinem per viarum compita
profundere, trepidantes spectant; tibi vero unanimi obedientia conjunctissimi
communis omnium Parentis et Dominae filii augent ornamenta. Plerique interrupta
mercatura, disturbatis opificiis, desertaque agricultura, fame confecti algent;
at tu apertam undique mercahtibus viam, patentes portus, foraque ditissimis
mercibus plena habes; tibi artes atque sciehtiae vernant, tibi horrea frugibus
exuberant. Alii denique quamvis belli strepiti ac horrore jam liberati sint;
luctuosa tamen vestigia hostis sui exhorrent, et ferocissimus illius adspectus
adhuc illis ante oculos versatur: te autem in secundo vitae sine ulla offensione
cursu nec per somnium oblati proeliorum terrores turbant. Haec carissima,
sanctissimaque otia sapientissimae tuae Principis cura tibi fecit. Illius
providentia atque consilium auget tuas opes, afficit te publicae concbrdiae
voluptate, locupletat imperturbata agricolarum mercatorumque diligentia, exornat
jucundissima pace, et inclyta nominis tui fama orbem terrarum replet. Hanc
consummatissimam indolentiam nostram, atque communem voluptatem, haec amplissima
opum incrementa, jucundissima ornamenta, hanc denique celeberrimam gloriam
nostram auget atque cumulat incomparabilis Princeps nostra incredibili
mansuetudine sua, cum in summo rerum humanarum fastigio, constituta, inusitata
erga subditos suos comitate supra mortalium sortem evecta videatur. Quid enim
pulchrius, quidve jucundius visu, aut quid minus usitatum est, quam .terrarum
Dominam, ab omnibus gentibus Principibusque venerandam, blando adspectu, placido
colloquio et clementissima conversatione servos suos dignari videre? at nos
tanti spectaculi voluptate saepissime fruimur. Discernitur mansuetissima
Princeps a frequentissima circumstantium subditorum multitudine non fastuoso
obtutu, non indignabunda voce, non minaci imperio, sed acceptissimo Majestatis
decore, mitissima auctoritate, generosa popularitate, et divino quodam numine,
ineffabile gaudium pectoribus nostris inspirante. Versatur pro foribus
sanctissimae Illius domus non terror trepidus, sed mitissima mansuetudo,
devincens sibi omnes dementia, et fidissimus Majestatis custos amor populi. Hanc
ingredientes non timidos oculos circumferunt continuo, parietum etiam conspectu
perturbati, sed praecurrentem sibi laetitiam consectando sacratissima alacres
subeunt limina. Nec operta mentium rimari necesse est; extat in vultu cujusque
hilaritatis publicae decus, et in serenis frontibus animorum indicia
praeleguntur. Quam jucundissimo sensu perfunduntur pectora eorum, qui tam comem
Majestatem intuentur! Quanto solatio recreantur pavidi sontes, cum
clementisisimae Elisabetae misericordiam animo expendunt, quam nulla vis dicendi
complecti potest! Nihil est tam laudabile, quam lenitas, nulla ex virtutibus
miserirordia est gratior, nulla re homines propius ad divinam naturam accedunt,
quam salutem hominibus et sontibus impunitatem dando. At ubi clementia in
judicio magis praedicatur, ubi justitia et misericordia strictius conjunguntur,
ubi convictio atque venia arctius sese amplectuntur, ubi denique condemnatio et
liberatio conjunctius sese exosculantur, quam coram celsissimo Augustae
Elisabetae solio? Occidant alii, ut velint, cives suos, eosque ad pauciores
redigant, tingant ferrum sanguine, et discerpta hominum membra populo spectanda
objiciant, eoque terrere improbos et scelera exterminare contendant;
clementissima tamen Princeps nostra misericordia et liberalitate plus proficit.
Statuant alii terribilia ad perdueendos homines ad frugem exempla; sed illa
jucundissimis felicius idem exsequitur, cum virtutem beneficiis propagare
studeat. Si quis horti cultor de frugiferis florentibusque plantis irrigandis
minus sollicitus, sola zizania exscindere curat, is flore et fructu brevi se
frustratum sentiet; contra qui fructiferas arbores et nascentes flores humore
perspergere tempestive studet, despiciendo lolium, et transitu solum calcando,
is ex floribus voluptatem, ex fructibus utilitatem capiet, cum fructuosae
interim arbores auctis suis viribus succum et nutrimentum noxiis germinibus
subducant, ariditate ac putredine ab stirpe interituris. Ita quoque licet utile
sit legibus in scelera animadvertere, tamen, nisi etiam virtus justo ornetur
praemio, vix alicujus fructus est: cum eo bonorum animi magis percellantur quam
mali cogantur redire ad frugem. Contra, cum honoratur muneribus virtus, cum
praemio afficiuntur merita, id solum, levior sit licet transgressorum punitio,
sufficiet ad corrigendos hominum mores. Nam cum senserint se despectos et
afflictos improbi, cumque cohonestatam virtutem justa sua mercede frui
intellexerint, tum vel invidia confecti concident, vel converso animo a vitae
pravitate, simili laudis honore dignos se praestare operam dabunt. Hujusmodi
prudentissimo consilio utitur clementlssima Elisabeta, quo in vastissimo Imperio
suo virtutem propagare et scelera exstirpare atque exterminare curat; castigat
ut Mater, ut Princeps afficit praemiis, emendat absque severitate, ex abundanti
confert munera: resuscitat errore lapsos, salutem illis impertiendo, accendit
muneribus bene meritam virtutem. Quamvis autem tantam Augustae liberalitatem
quilibet fidelis subditus omnisque Russia experiatur; quamvis munificentissima
Illius manus passim largissima distribuat munera; tamen instaurata a carissimis
Pareritibus Ejus haec Academia, in tantum a magnanima Domina sua locupletata est,
ut nec majorem felicitatem desiderare, nec ad testandum gratissimum
devotissimumque animum apta satis verba reperiri posse arbitretur. Hoc autem
beneficium eo est majus, eo splendidius et Filiae Petri convenientius, quod non
solum ad hanc societatem, non tantum ad consecratam studiis hanc juventutem,
sed ad cujusvis ordinis atque conditionis cives, totumque Russiarum Imperium,
atque adeo ad universum genus humanum spectat. Quandoquidem non solum nos,
sustentati Augustae liberalitate, quidam in perscrutandis naturae mysteriis,
mirabilibusque operibus sapientissimi Creatoris contemplandis, operam
nostram collocamus, alii instituendo studiosam juventutem, germinantem jam
segetem, laboribus nostris responsuram, laeti sentimus; non solum discentes
largitate Autocratoris nostrae nutriti, omnibusque necessitatibus provisi, unice
litterarum studio invigilare possunt; verum publica felicitas proponitur. Non
locus est ullus in Russia, a Petro illustrata, ubi non fructum ferre possint
scientiae; non homp est unicus, qui non commoda sibi ab illis praestolari
queat. Quid sanctius quidve magis salutare esse potest, quare perpendendo Dei
opera, altissimam gloriae ejus sedem mentis oculis contueri, ac majestatem,
sapientiam et potentiam ejusdem depraedicare? hunc autem in finem patefacit
Astronomia vastissimum ejus opificium, mundum hunc adspectabilem, et
stupendorum illius operum multiplex artificium ostendit Physica, atque
uberrimam materiam offert ad cognoscendum et celebrandum Creatorem ex operibus
ejus. Quid utilius humano generi est ad communicanda mutua commoda, quid
navigantibus tutius, quid magis comtnodum peregrinantibus, quam novisse situm
locorum, fluviorum cursum, distantias urbium, amplitudinem, ubertatem et
confinia regionum, mores, consuetudines, regiminaque populorum? haec clarissime
ostendit Geographia, quae universi terrarum orbis vastitatem uni conspectui
subjicit. Quid ardentius militares animos ad splendida facinora et ad
Patriam ab hostium impetu strenue propugnandam accendit, quam magnorum
exempla Heroum? horum vero memoriam repetit Historia atque Poesis, quae
vivis coloribus depicta praeterita, ut praesentia ante oculos sistit; utriusque
beneficio celebranda magnorum Principum facta ex voracissimis
invidiosae vetustatis faucibus eripiuntur. Quid excellentius mente
concipi potest, quam id, quod dirigit rationem, rectam monstrat voluntati
viam, compescit affectus, et naturae atque civitatis leges firmat? at id
Philosophia praestat. Quid homini vita sua est carius,
quid jucundius sanitate? utraque tamen
prorogatur et conservatur opera ac praesidio Medicinae. Quid fructuosius in
republica machinarum usu, et cognitione interioris corporum mixtionis? Hanc
recludit Chymia, Mechanica illas componit. Omnes circumspecta atque considerata
Mathesi diriguntur; singulae ad promovendam humani generis felicitatem diversis
quamvis modis, communi tamen fructu atque emolumento inserviunt. Omnes autem
inusitata munificentissimae Principis nostrae liberalitate propagatae florem
fructumque ferent tempore suo. Adolebunt hic jacta .a Petro, munita gratia et
irrigata largitate dignae tanto Parente Filiae scientiarum semina in
felicissimam segetem, cujus fertilitas per orbem terrarum exuberabit. Patefactus
est largissima Augustae manu spatiosissimus in Russiam Musis introitus; ubi
opibus potentes et securitate fretae, nova incrementa, novum decus, novamque
sibi gloriam consequentur, novoque splendore nitentes, praeter opinionem, in
summo perfectionis fastigio constitutae, orbi terrarum spectandas sese
praebebunt, et pleno suo lumine reliquam barbariei noctem ex remotissimis et vix
fama notis regionibus dissipabunt. Ubi enim expeditius absolvi potest siderum et
terrarum orbis scientia, quam in amplissimo Elisabetae Imperio, in quo dimidium
sol peragit cursum, et luminaria singula ortum atque occasum simul oculis
usurpandum exhibent? Multifaria rerum et phaenomenorum facies ubi tanta
varietate ac frequentia naturae scrutatoribus occurret, quam in Russiae campis,
quorum spatiosissima planities, multiplici, florum varietate superbit; aut in
montibus ultra nubium tractum exporrectis, opibusque refertis; sive in amnibus,
ab aestuosa India ad perpetuas nives aeternamque glaciem decurrentibus; denique
in variis iisque vastissimis maribus, quae plenos mirabilium Dei operum fluctus
sub Elisabetae sceptro devolvunt? Quod tandem hospitium securius reperire
possunt Musae, quam longe lateque pateirs Russiae Imperium, providentia Augustae
ab armorum strepitu remotum, et invictissimo exercitu Illius praemunitum? Quam
amplum beneficium ab hac Augustae munificentia universus terrarum orbis
accipiet! Quam exoptatissima prosperitas vestra, Russiaci juvenes, qui tanta
liberalitate Illius sustentati jucundissimis studiis operam tribuitis!
considerate futuram prosperitatem vestram; animos venerabundi ad id advertite,
quod Augustissima Imperatrix, erogando in vos sumptus amplissimos,
clementissime jubet: Incumbite in litterarum studia: videre enim Russiacam
Academiam ex civibus Meis compositam cupio; festinate ad consummandum
scientiarum cursum: id enim honor et emolumentum Patriae, id consilium Meorum
Parentum, id voluntas Nostra requirit. Non proditae sunt litteris Majorum Meorum
res gestae, nec Petri gloriosa facta pro dignitate sunt decantata: conferte
omne studium ad conquirendas ingenii opes, et ad patrium sermonem excolendum;
in vastissimo Imperio Nostro pretiosissimi thesauri, quos natura uberrime
profert, in obscuro jacent, et peritioris manus scrutationem opperiuntur:
impendite indefessum laborem ad cognoscenda rerum naturalium arcana, atque
his studiis gratiam nostram mereri contendite. Hoc clementissimo
Augustae mandato accepto, pergite alacres, properate stadium laboris vestiri.
Vos autem, quibus ad Musarum sacra patet aditus, utilitati liberorum
vestrorum prospicite; et Petri consilium, Catharinae curam, atque
liberalitatem Elisabetae infructuosam vobis esse nolite. Non enim sine industria
et consilio in media civitate sua serenissimi Conditores Musarum sedem positam
esse voluerunt; sed ut exercentes judicia de tribunalibus, sagati de summis
Petri moenibus, purpurati ex Augustissima Regia, ii, qui classes instruunt, de
navium tabulatis, mercantes e foro atque portu, scientiarum et artium officinam
etiam inter exequenda negotia sua haberent ante oculos, amarent atque
suspicerent. Equidem pulcherrimum hoc Musarum domicilium repentino fato, quod
nobis fuit summae sollicitudini, et foedissima flamma in luctuosum horrendumque
spectaculum commutatum, vix sine gemitu et lacrymis praeterire, aut contueri
possumus; hunc tamen doloris atque aegritudinis sensum sola Principis nostrae
clementia minuit, in sola liberalitate Illius omnem spem nostram ponimus, qui
compertum habemus, nullam tam atrocem calamitatem, tamque adversam fortunam
contingere nobis posse, quae non magnanimitate Ejus victa, et
liberalissima manu propulsata esse queat. Tam inusitata est atque inaudita
beneficentia Principis nostrae! Tanta virtute ornatur Russiacum solium.
Istiusmodi Principes impertitur Deus terris, cura est mortalibus propitius; tam
pios atque devotos, si precibus illorum annuere, nec dona vult aspernari; tam
fortes, tamque magnanimos, si hostes illorum conterere atque confundere apud se
statuit; tam sapientes, si prosperitatem eorum amplificare instituit; tam
denique mansuetos, tam clementes, tamque liberales, si illos consolari,
multiplicare atque opibus cumulare destinat. Fruere itaque tot divinis
muneribus, clementissima Princeps, et beneficentissimo ingenio Tuo oblectare.
Quocunque serenissimos Tuos oculos circumfers, ubique explicatas subditorum
Tuorum frontes, ubique animi Tui generositate salutem consecutos, et per solam
clementiam Tuam spiritum suum ducentes, ubique largissimis Tuis beneficiis
ornatos atque elevatos conspicis. Tota septemtrionis regio, quamvis qublibet
tempore, praesertim tamen celeberrimo isto die, post elapsam fertilissimam
aestatem, decurrente beatissimo autumno, a terra ubertate, a mari divitiis,
undique felicitate Tua affluens, concordissimis feriantium populorum vocibus
gloriosissime susceptum Patrium Sceptrum Tibi gratulatur, atque illos plausus,
quos tunc inopinatum gaudium et ardentissimus amor tulit, creberrime repetit.
Devotissimus vero amor noster et gratissimus animus quamvis. nulla dicendi vi
nulloque eloquio exprimi possit; verum tamen, quantum in nobis situm est, id
testari muneris nostri ducimus, praesertim cum persuasum habeamus, Deo atque
iis, qui vim et numen illius in terris tenent, puram devotamque mentem magis
acceptam esse quam meditatam orationem.